خانه / نبض زندگی در آیین بندگی / بهداشت دهان ودندان

بهداشت دهان ودندان

منابع مقاله:

کتاب : عرفان اسلامى جلد چهارم      

نوشته: حضرت آیت الله حسین انصاریان

حضرت صادق علیه السلام در روایت از فرموده نبىّ بزرگوار صلى الله علیه و آله اسلام نقل مى‏کند که حضرت فرمود:

مسواک کردن باعث پاک شدن آلودگى‏هاى دهان از غذاهاى مانده در لابه لاى دندان‏ها و در سطح و گوشه و کنار فضاى دهان است و سبب تحصیل رضاى پروردگار عالم است.

آرى، وقتى فضاى دهان از آلودگى پاک باشد و لا به لاى دندان‏ها تمیز بماند، لثه‏ها از دچار شدن به مرض خطرناک پیوره در امان خواهد بود، در نتیجه بزاقى که از دهان به معده و سایر دستگاه‏هاى گوارشى مى‏رود، از میکروب و اشیاى خسارت بار پاک و در نتیجه سلامت انسان پابرجاست و هر مؤمنى این‏گونه در حفظ سلامت بدن بکوشد- بدنى که باید در بسیارى از عبادات، مانند نماز، حج، روزه، جهاد، امر به معروف، نهى از منکر، کمک به مستمندان و یتیمان و فقیران شرکت داشته باشد- البته مورد رضا و عنایت و خشنودى و لطف حضرت دوست است.

کسى که به بهداشت و به خصوص، بهداشت دهان و دندان اهمیت ندهد و باعث هجوم امراض به بدن گردد و در نتیجه بدن او علیل و زار و ناتوان شود، تا حدى که از امور مهمه الهیّه باز بماند، محبوب خدا نیست!!

گروهى تصور مى‏کنند که جلب عنایت و خشنودى حق، فقط در پرتو عبادات معنوى است، در حالى که تصور آنان صحیح نیست؛ اسلام براى ظاهر و باطن، مادیت و معنویت، دنیا و آخرت، احکام و قوانینى اصیل و ریشه‏دار دارد که یک مسلمان و مؤمن باید به تمام آن قوانین توجه کند و در همه شؤون حیات، خود را با اسلام عزیز هماهنگ نماید؛ روگردانى از دستورهاى ظاهرى اسلام، مخصوصاً مسائل بهداشتى عمل بسیار بد و خطرناکى است و ضرر این روگردانى، هم دنیایى است و هم آخرتى!!

مؤمن در هر حال باید پاک و نظیف و طیب و تمیز باشد؛ خانه مؤمن، لباس مؤمن، شهر مؤمن، کوچه و خیابان و راه مؤمن و حتى گورستانى که مربوط به مؤمنان است. باید کاملًا تمیز و بهداشتى باشد.

مسئله دهان و دندان در زندگى مسلمان و مؤمن فوق العاده مهم است، بهداشت آن باید مورد توجه باشد؛ زیرا از برکت بهداشت دهان و دندان هر شؤون جسم و جان سالم و دیگران هم از دست انسان در اذیت نخواهند بود.

اما اگر دهان و دندان پاکیزه نباشد، اولًا: دندان ها زود از بین مى‏رود، ثانیاً:

دهان انسان بدبو و متعفن شده باعث آزار همسر و فرزندان و دیگران خواهد بود و آزار به دیگران به هر شکل ممنوع و از مصادیق ظلم است، ثالثاً: پس از مدتى کوتاه انسان دچار امراض مختلف جسمى و گوارشى شده و علیل و ناتوان خواهد شد و این‏که انسان خود را در معرض رنج و دیگران را هم در معرض زحمت بیندازد، از عدالت و حکمت به دور است!!

اهمیت مسواک در روایات‏

اسلام براى مسواک و به تعبیر گسترده‏تر براى بهداشت دهان و دندان قواعد محکم و متینى دارد که اطلاع از آن دستورهاى آسمانى و حکیمانه براى هر مرد و زن مسلمانى لازم است.

اولًا مسواک زدن از پیامبران الهى شروع شده و ثانیاً دستور اکید فرهنگ خداست.

قالَ الصَّادِقُ علیه السلام: السِّواکُ مِنْ سُنَنِ الْمُرْسَلینَ‏ «۱»؛

امام صادق علیه السلام فرمود: مسواک از آداب انبیا است.

وَقالَ أبُو عبداللّه علیه السلام: مِنْ أَخْلاقِ الْأَنْبِیاءِ السِّواکُ‏ «۲»؛

و نیز امام صادق علیه السلام فرمود: مسواک از اخلاق پیامبران خداست.

وَقالَ الصَّادِقُ علیه السلام: أرْبَعٌ مِنْ سُنَنِ الْمُرْسَلینَ: التَّعَطُّرُ وَالسِّواکُ وَالنِّساءُ وَالْحَناءُ «۳»؛

و نیز حضرت صادق علیه السلام فرمود: چهار چیز از روش فرستادگان خداست: بوى خوش، مسواک، ازدواج، خضاب با حنا.

قالَ أبُو عبداللّه: نَزَلَ جِبْرَئیلُ عَلى‏ رَسُولِ اللّهِ صلى الله علیه و آله بِالسِّواکِ وَالْخِلالِ‏ وَالحَجامَهِ «۴»؛

امام صادق علیه السلام فرمود: جبرئیل با سه چیز بر پیامبر اسلام صلى الله علیه و آله فرود آمد:

مسواک، خلال دندان‏ها و خون گرفتن.

عَنْ أَبى عبداللّه علیه السلام قالَ: قالَ رَسُولُ اللّهِ صلى الله علیه و آله: اوْصانى جَبْرَئیلُ بِالسِّواکِ حَتَّى‏ خِفْتُ على‏ أَسْنانى‏ «۵»؛

امام صادق علیه السلام فرمود: پیامبر صلى الله علیه و آله فرمود: جبرئیل آن چنان مرا به مسواک سفارش کرد، در حدى که من بر دندان هایم ترسیدم «که عجب عضو مهم و حساسى است».

عَنِ الصَّادِقِ علیه السلام قالَ: قالَ رَسُولُ اللّهِ صلى الله علیه و آله: مازالَ جِبْرَئیلُ یُوصینى بِالسِّواکِ حَتّى‏ ظَنَنْتُ أَنَّهُ سَیَجْعَلُهُ فَریضَهٌ «۶»؛

امام صادق علیه السلام نقل مى‏کند، پیامبر صلى الله علیه و آله فرمود به طور دائم جبرئیل مرا به مسواک سفارش کرد، تا جایى که گمان کردم از امور واجب خواهد شد.

عَنْ أبى جَعْفَرٍ علیه السلام قالَ: قالَ النَبِىُّ صلى الله علیه و آله: مازالَ جِبْرَئیلُ یُوصینى بِالسِّواکِ حَتّى‏ خِفْتُ أَنْ أُحْفِىَ أَوْ أُدْرِدَ «۷»؛

امام باقر علیه السلام مى‏فرماید: پیامبر صلى الله علیه و آله فرمود: جبرئیل دائماً مرا به مسواک سفارش مى‏کرد، تا جایى که ترسیدم دندان‏هایم بدون مسواک ساییده شود یا از بین برود.

رسول عزیز اسلام صلى الله علیه و آله مسئله مسواک را در این روایات با ذکر نام مبارک جبرئیل یک امر الهى و متکى به وحى دانسته و روشن مى‏کند که مسئله مسواک دندان و بهداشت دهان یک امر الهى است و البته پیروى از این امر موجب خشنودى صاحب امر است، به همین خاطر در ابتداى روایت امام صادق علیه السلام از کلام رهبر اسلام آورده: مسواک، باعث جلب خشنودى خداست.

قَالَ رَسُولُ اللّهِ صلى الله علیه و آله: فِى السِّواکِ ثَمانِیَهُ خِصالٍ: یَطیبُ الْفَمَ، وَیَشُدُّ اللّثَّهَ، وَیَجْلُو الْبَصَرَ، وَیَذْهَبُ بِالْبَلْغَمِ، وَیَفْرَحُ الْمَلائِکَهَ، وَیُرْضِى الرَّبَّ، وَیَزیدُ الْحَسَناتِ، وَیَصِحُّ الْمِعْدَهَ «۸»؛

پیامبر اسلام صلى الله علیه و آله فرمود: در مسواک هشت خصلت است:

دهان را پاکیزه مى‏کند، لثه را محکم مى‏نماید، به چشمان جلا و روشنایى مى‏دهد، بلغم را از بین مى‏برد و فرشتگان را شاد و خداوند را خشنود مى‏سازد، به حسنات مى‏افزاید و بهداشت معده است.

اما کلمه «طیب» از نظر مفهوم وسیع‏تر از لغت طاهر است، در حقیقت پیامبر صلى الله علیه و آله مى‏خواهند بفرمایند:

مسواک نفعش شامل پاکى دندان، قسمت‏هاى جوار دندان، پاکیزگى دهان و زیبایى میناى دندان و زیبایى چهره انسان است.

استحکام لثه با مسواک زدن به علت برطرف شدن آلودگى‏هایى است که در شیار بین دندان ها و لثه‏ها وجود دارد و همین آلودگى هاست که با مسواک برطرف مى‏شود و لبه لثه را که مرتب در آلودگى‏ها غرق بوده از بین برده و لثه محکم و نو مى‏رویاند.

اما جلاى چشم: شما وقتى عینک غبار نشسته خود را خوب پاک مى‏کنید یا سربازى که تفنگ خود را خوب تمیز مى‏کند، مى‏گویند: جلا یافت و آنچه در طب وارد است، همین کلمه جلاست.

اگر در حوالى چشم‏ها هر عامل عفونى و آلودگى برطرف شود، جلا و جلوه خاصى مى‏یابد و بر عکس اگر دچار همسایه بد شود رو به کدورت مى‏رود، تا آنجا که ممکن است یک دندان چرکین یا یک سینوس عفونت یافته، چشم را تار و حتى به طرف کورى بکشاند و چه بسا وجود یک کانون عفونى در دهان و دندان بر کلیه یا کبد اثر گذاشته و غیرمستقیم جلا و روشنایى چشم را کم نماید.

نبىّ اکرم در هر مطلبى حتى در مورد جلاى چشم به ذکر خواص مسواک زدن و اثر آن بر اعضاى مجاور پرداخته‏اند، گویا اصطلاحات طبى است که از دهان حضرت خارج مى‏شود.

مثلًا براى دهان کلمه «طیب» انتخاب مى‏فرماید و براى لثه کلمه «شدت» و براى چشم کلمه «جلا» و پس از این‏که انگشت بر دگمه احساسات و عواطف پیروان خود مى‏گذارند و مى‏گویند:

اى مسلمان! تو اگر دهانت را طیب و لثه‏ات را شدید و چشمت را جلا دادى و برادرت و افراد دیگر خانواده‏ات و همه این کار را کردند، به سلامتى اجتماع مسلمانان افزوده شده و پیشبرد اجتماع مسلمانان به طرف یک بهداشت صحیح و اصولى نه تنها فرشتگان را شاد مى‏سازد، بلکه آن که خالق فرشتگان و دهان و لثه و چشم است، راضى مى‏گردد.

با توجه به این‏که هرکس خدا از او راضى است، بهداشت روحى و روانى بسیار جالبى هم دارد، علاوه بر این‏که از این راه بر حسنات خود افزوده و مأجور و مثاب است معده خود را صحت بخشیده است.

نمى‏دانم به این معجزه حضرت توجه فرمودید که چرا جلاى چشم و طیب بودن دهان را اوّل آورده و بعد به خشنودى و رضاى فرشتگان و خدا پرداخته و در آخر بهداشت معده را بیان کرده است؟

مگر نیست که در اسلام همیشه و همه جا ترتیب رعایت شده و مطالب بر حسب اهمیت، مى‏آیند. اما در اینجا چه شد که بهداشت دهان و دندان آغاز سخن است و در میان خشنودى خدا و فرشتگان و در پایان از صحت معده صحبت مى‏شود!!

اگر بهداشت روانى شما درست نباشد، «یعنى مجرى دستورهاى روحى و عبادى و معنوى حضرت حق نباشید» مسواک، دندان‏ها را پاک و دهان را خوشبو و لثه را محکم مى‏سازد، اما با روان نادرست و روحیه مضطرب، ناحیه هیپوتالاموس و سایر غدد و اعضا اجازه نمى‏دهند که گوارش درست باشد، از این‏رو مسواک و خشنودى خدا با هم عامل سلامتى معده‏اند «۹».

آرى، به فرموده قرآن مجید:

[إِنَّ اللَّهَ یُحِبُّ التَّوَّابِینَ وَ یُحِبُّ الْمُتَطَهِّرِینَ‏] «۱۰».

یقیناً خدا کسانى را که بسیار توبه مى‏کنند، و کسانى‏که خود را [با پذیرش انواع پاکى‏ها از همه آلودگى‏ها] پاکیزه مى‏کنند. دوست دارد.

 

شیوه مسواک زدن‏

این مسئله را نیز باید توجه داشت که دندان پزشکان سفارش مى‏کنند که مسواک‏ را از عرض دندان بزنید و این مطلبى است که در چهارده قرن قبل نبىّ بزرگ اسلام صلى الله علیه و آله سفارش کرده‏اند.

قالَ رَسُولُ اللّهِ صلى الله علیه و آله: إِذا اسْتَکْتُمْ فَاسْتاکُوا عَرضاً «۱۱».

پیامبر صلى الله علیه و آله فرمود: چون خواستید مسواک کنید، از عرض دندان‏ها مسواک بزنید.

 

وقت مسواک‏

قبل از خوابیدن، وقت بسیار مناسبى براى مسواک است، براى این‏که ساعت‏ها محیط دهان در آرامش است، عمل تخمیر به راحتى در آن محوطه مساعد مى‏تواند انجام گیرد، یا اگر میکروبى باشد قدرت دارد فعل و انفعالاتى صورت دهد.

و بعد از خواب وقت بسیار خوبى است؛ زیرا هرچه در زمان استراحت به وجود آمده و حاصل رشد میکرب‏ها یا عمل تخمیر است، باید پاک کرد.

براى آنان که کمى محتاط ترند، مسواک کردن قبل از غذا که در اثر تماس غذا با آلودگى‏ها حتى یک ذره کثافت وارد گوارش نشود و مسواک زدن بعد از غذا تا چیزى نماند که براى عمل تخمیر یا آلودگى کانونى باشد، بسیار مناسب است.

پیامبر گرامى اسلام صلى الله علیه و آله به حضرت على علیه السلام فرمود:

وَعَلَیْکَ بِالسِّواکِ عِنْدَ کُلِّ وُضُوءٍ «۱۲».

یا على! بر تو باد که با هر وضو مسواک کنى.

و در روایتى فرمود:

یا على! بر تو باد با هر وضویى که نماز مى‏خواهى بخوانى به مسواک زدن.

و از آن حضرت است که:

مسواک زدن نصف وضوست‏ «۱۳».

و نیز آن حضرت فرمود:

اگر امتم به رنج نمى‏افتادند، به آنان دستور مى‏دادم که با هر وضو مسواک کنند.

درباره مسواک زدن با وضو آورده‏اند که مردى قبل از وضو فراموش کرد که مسواک بزند. نزد حضرت صادق علیه السلام آمد و جریان را به عرض حضرت رساند.

حضرت فرمود: اکنون که قبل از وضو مسواک را فراموش کرده‏اى مسواک نصف وضو است.

پیامبر صلى الله علیه و آله فرمود:

یا عَلى عَلَیْکَ بِالسِّواکِ لِکُلِّ صَلاهٍ «۱۴».

یا على! بر تو باد که با هر نماز مسواک بزنى.

قالَ الصَّادِقُ علیه السلام: رَکْعَتانِ بِالسِّواکِ أَفْضَلُ مِنْ سَبْعینَ رَکْعَهً بِغَیْرِ سِواکٍ‏ «۱۵».

امام صادق علیه السلام فرمود: دو رکعت نماز با مسواک، از هفتاد رکعت نماز بدون مسواک بالاتر است.

در روایت آمده:

نبىّ اسلام صلى الله علیه و آله شبى سه بار مسواک مى‏زد: یک بار پیش از خواب، یک بار وقتى که از خواب براى راز و نیاز برمى‏خاست و یک بار پیش از نماز صبح‏ «۱۶».

امام صادق علیه السلام مى‏فرماید:

هرگاه شب بلند شدى مسواک بزن که فرشته مى‏آید و دهان بر دهانت مى‏گذارد و هر حرفى مى‏زنى و مى‏خوانى ملک از آسمان‏ها بالا مى‏برد، پس دهانت باید خوشبو باشد «۱۷».

از حضرت باقر علیه السلام است:

هرگاه از بستر برخاستى به اطراف آسمان‏ها نظر کن و بگو: «الحمد للّه» و بر تو باد به مسواک زدن که مسواک زدن در سحر پیش از وضو از مقررات است، سپس وضو بگیر «۱۸».

نبىّ اکرم فرمود:

دهان‏هاى شما یکى از راه‏هاى نزدیک شدن به خداست، پس محبوب‏ترین دهان‏ها خوشبوترین آن‏هاست، هر اندازه مى‏توانید دهان را خوشبو نگه دارید«۱۹».

در دنباله جملات مورد شرح، امام صادق علیه السلام مى‏فرماید:

پیامبر اسلام صلى الله علیه و آله مسواک را از سنت‏هاى سخت و آداب مهم دین خود شمرده و در مسئله مسواک براى ظاهر و باطن بدن، یا براى ظاهر جسم و باطن جان منافع زیادى است که صاحبان عقل از شمردن آن عاجزند.

پی نوشت ها:

______________________________

(۱)- الکافى: ۶/ ۴۹۵، باب السواک، حدیث ۲؛ وسائل الشیعه: ۲/ ۶، باب ۱، حدیث ۱۳۰۴٫

(۲)- الکافى: ۶/ ۴۹۵، باب السواک، حدیث ۱؛ وسائل الشیعه: ۲/ ۵، باب ۱، حدیث ۱۳۰۲٫

(۳)- من لا یحضره الفقیه: ۱/ ۵۲، باب السواک، حدیث ۱۱۱؛ وسائل الشیعه: ۲/ ۱۰، باب ۱، حدیث ۱۳۱۷٫

(۴)- الکافى: ۶/ ۳۷۶، باب الخلال، حدیث ۲؛ وسائل الشیعه: ۲/ ۶، باب ۱، حدیث ۱۳۰۵٫

(۵)- الکافى: ۶/ ۴۹۶، باب السواک، حدیث ۸؛ وسائل الشیعه: ۲/ ۹، باب ۱، حدیث ۱۳۱۴٫

(۶)- من لا یحضره الفقیه: ۴/ ۱۳، باب ذکر جمل من مناهى النبى، حدیث ۴۹۶۸؛ وسائل الشیعه: ۲/ ۹، باب ۱، حدیث ۱۳۱۵٫

(۷)- الکافى: ۳/ ۲۳، باب السواک، حدیث ۳؛ وسائل الشیعه: ۲/ ۵، باب ۱، حدیث ۱۳۰۰٫

(۸)- مشابه این حدیث در الکافى: ۶/ ۴۹۵؛ وسائل الشیعه: ۲/ ۷ آمده است.

(۹)- اولین دانشگاه و آخرین پیامبر.

(۱۰)- بقره (۲): ۲۲۲٫

(۱۱)- سنن الکبرى: ۱/ ۴۰؛ جامع الصغیر: ۱/ ۶۸٫

(۱۲)- الکافى: ۸/ ۷۹، وصیه النبى صلى الله علیه و آله، حدیث ۳۳؛ بحار الأنوار: ۷۳/ ۱۳۲، باب ۱۸، حدیث ۳۰٫

(۱۳)- وسائل الشیعه: ۲/ ۱۷، باب استحباب السواک عند الوضوء، حدیث ۲ و ۳٫

(۱۴)- الکافى: ۶/ ۴۹۶، باب السواک، حدیث ۱۰؛ بحار الأنوار: ۷۳/ ۱۳۲، باب ۱۸، حدیث ۳۱٫

(۱۵)- الکافى: ۳/ ۲۲، باب السواک، حدیث ۱؛ وسائل الشیعه: ۲/ ۱۹، باب ۵، حدیث ۱۳۵۳٫

(۱۶)- بحار الأنوار: ۷۶/ ۱۳۵، باب ۱۸، حدیث ۴۷٫

(۱۷)- الکافى: ۳/ ۲۳، باب السواک، حدیث ۷٫

(۱۸)- وسائل الشیعه: ۲/ ۲۱، باب ۶، حدیث ۱۳۶۱٫

(۱۹)- المحاسن: ۲/ ۵۵۸، باب الخلال والسواک، حدیث ۹۲۹؛ بحار الأنوار: ۷۳/ ۱۳۱، باب ۱۸، حدیث ۲۳٫

پایگاه عرفان

بازگشت

درباره admin

و ما رأیت منه الا جمیلا... (حضرت زینب علیها السلام)همه جا همچون کوهی استوار خود را آماده کرده تا فرمان مطاع امام زمان خود را انجام دهد و بی دریغ در راه اطاعت او فرمان برداری کند و خدا می داند آن لحظه آخری که برادر را برای رفتن به میدان شهادت بدرقه می کند با چه نیروی عجیبی خو را نگه می دارد و چگونه استقامت و بردباری از خود نشان می دهدکه امام حسین علیه السلام اسراری را به او می گوید ...(نگاهی کوتاه به زندگانی زینب کبری-سید هاشم رسولی محلاتی)

پاسخ بدهید

ایمیلتان منتشر نمیشود

این سایت از اکیسمت برای کاهش هرزنامه استفاده می کند. بیاموزید که چگونه اطلاعات دیدگاه های شما پردازش می‌شوند.

رفتن به بالا