خانه / نمی از باران / تفسیر / به خودمان ضرر نزنیم، چگونه؟

به خودمان ضرر نزنیم، چگونه؟

تقوی به معنی لغوی و شرعی

112

تقوی به معنی لغوی مأخوذ از وقایه و حفظ نمودن است از آنچه ضرر رساند .قال الله تعالی “قوا انفسکم و اهلیکم نارا”سوره تحریم آیه ۶ .یعنی نگاه دارید و حفظ نمائید نفس خود و اهل

و کسان خود را از آتش، پس تقوی به این معنی حفظ نفس است از آنچه از آن بترسد.

لکن موارد استعمال آن بسیار است …گاهی خوف (ترس)را تقوی نامند برای آنکه خوف سبب تقوی می شود و گاهی به عکس تقوی را خوف نامند زیرا که تقوی از خوف پدید می

گردد. و در عرف شرع متقی کسی را گویند که بازدارد نفس خود را از آنچه در آخرت به وی ضرر رساند.

در کتاب مجمع البحرین است که شیخ ابو علی د رآیه ۹۷در سوره آل عمران برای “واتقولله حق تقاته” سه معنی و سه وجه بیان نموده :

۱٫و معصیت نکند، شُکر نماید و کفران نعمت ننماید، همیشه متذکر و به یاد خدا باشد، در هیچ موقعی او را فراموش ننماید و غافل از او نگردد و به همین معنی از ابی عبدالله علیه السلام

یعنی حضرت امام صادق علیه السلام روایت شده

۲٫متقی کسی را گویند که خود را از جمیع معاصی باز دارد و پیرامون هیچ خلافی نگردد.

۳٫متقی کسی است که در راه حق تعالی با تمام قوا مجاهده نماید و از ملامت ملامت کنندگان نهراسد و در موقع خوف و امن از طریق اعتدال تجاوز ننماید.

مراتب و درجات تقوی

تقوی مراتب و درجاتی دارد. نخستین مرتبه احتراز نمودن و خودداری از معاصی است چنانچه از رسول اکرم صلی الله علیه و آله است که نمی رسد کسی به مرتبه تقوی مگر وقتی که

خودداری نماید از آن چیزی که در آن محروزی و منعی نرسیده که مبادا واقع گردد در آنچه منع شده.

و در آن حدیث مشهور پیغمبر اکرم صلی الله علیه و آله اعمال مردم را به سه وجه تقسیم می نماید “حلال بَیِّن(آشکار)”که حلیت آن ظاهر و معلوم است و “حرام بَیِّن”که حرمت آن محقق

گردیده “و شبهات بین ذالک” و آنجه بین این دو قسم است و آن حلالی است که مشتبه به حرام شده باشد کسی که از شبهات احتراز نماید هرگز در حرام واقع نخواهدگردید.

و از حضرت امیر المؤمنین علیه السلام است که “متقی کسی خواهد بود که اگر فرضا تمام اعمال و افعال او را در طبقی نهند و اطراف دنیا بگردانند  چیز شرم آوری در آن دیده نشود.

از کعب الاخبار پرسش شد که معنی تقوی چیست ؟ در پاسخ گفت آیا در راهی که پر از خاشاک باشد رفته اید؟ گفتند آری. گفت:چگونه رفته اید؟ گفتند :دامن خود را جمع می نمائیم تا

خاری دامن گیر ما نشود. گفت: تقوی از همین قبیل است ، یعنی در راه دین همینطور بایستی از معصیت خودداری نمایید.

دوم از مراتب تقوی اطاعت نمودن و مخالفت ننمودن در تمام “ما جاء به النبی است”(از هر چه از رسول اکرم رسیده تبعیت نمودن) از رسول اکرم صلی الله علیه و آله چنین روایت می

کنندکه فرمود تمامی مراتب تقوی مندرج در قول حق تعالی است اِن الله یأمر بالعدل و الاحسان (نحل.۹۲)

مرتبه سوم ، تخلیه سر و دل است از کل ما سوی الله به این معنی که متقی کسی است که دل خود را باز دارد از آنچه غیر اوست و از خلق ببرد و به حق بپیوندد و از هر چه غیر اوست

منقطع گردد و مقصور گرداند نظر خودرا بر ملاحظه جمال و جلال و عظمت خداوندی او.

و تقوای حقیقی همین است بلکه می توان گفت حقیقت تقوی همین خواهد بود و باقی مراتب لوازم و آثار تقوی می باشند زیرا کسی که تمام توجهش به حق باشد البته پیرامون معاصی نمی

گردد و اوامر او را به جان و دل می پذیرد و شاید همین معنی مراد باشد از آنکه در کلام مجید فرموده “و اتقوالله حق تقاته ” …

گفتار صدر متألهین(جناب ملاصدرا)در معنی تقوی

…چنین می نویسد باید دانست که در قرآن تقوی به معانی بسیار امده

۱٫ایمان : ملزم گردانید آنها را بکلمه توحید و آنها و اهل آنها محق بودند به کلمه توحیدو(فتح/۲۶)، یعنی کلمه توحید

و تیز قوله تعالی : آنها کسانی میباشند که قلب ودل آنها به توحید امتحان گردیده (حجرات /۳)

۲٫خشیت و ترس از خدا: در اول سوره نساء است “یا ایها الناس اتقوا ربکم(ای مردم بترسید از پروردگار خود و توبه نمایید و پیرامون معصیت نگردید. )

۳٫توبه :مثل قوله تعالی  “و لو اهل القری آمنوا و اتقوا “:اگر اهل آبادیها و قریه ها ایمان آورده بودند و توبه کرده بودند (اعراف/۹۴) ایمان آوردند و توبه نمایند.

۴٫طاعت و عبادت : قوله تعالی “ان انذروا انه لا اله الا انت فاتقون (اینکه تهدید نمایند آنها را که تصدیق نمایند به اینکه نیست الهی مگر تو پس اطاعت نمایند آیا غیر خدا را اطاعت و

بندگی می نمایند)(نحل/۳) وقوله افغیر الله تتقون

۵٫ترک معصیت: مثل قوله تعالی “و اتوا البیوت من ابوابها و اتقو الله “(و داخل خانه شوید از درب خانه و معصیت حق تعالی ننمائید) (بقره /۸۵)

۶٫اخلاص: در سوره حج فانها من تقوی القلوب (پس اینها از خلوص قلب است)یعنی از خالص بودن قلب.

و نیز باید دانست که تقوی گنجی است از گنجهای پنهان اگر موفق گردی و به آن ظفر یابی خواهی بیابی از جواهر نفیس و دُرّ گرانبهای آن چیزی که نظیر آن یافت نگردد و نصیب تو

خواهد شد مال کثیر و رزق کریم و فائز گردی به فیوضات ربانی و گویا تمامی فضائل نفسانی و خیرات دنیا و آخرت جمع آمده در صفت تقوی و چه بسیار در قرآن مجید تقوی را ستوده و

متصفین به آن را توصیف و تعریف و تمجید نموده .

فضائل و خصوصیات تقوی

۱٫مدح و ستایس (آل عمران /۱۸۳)

۲٫حفظ از اعداء و دشمن(آل عمران /۱۱۶)

۳٫تأیید ویاری حق نسبت به متقین(نحل /۱۲۳)

۴٫نجات از شدائد و محنتهای روزگار(طلاق/۲)

۵٫اصلاح عمل وغفران گناه (احزاب /۷۰)

۶٫تحصیل محبت خدا ان الله یحب المتقین (به درستی که خدا دوست می دارد پرهیز کاران را )

۷٫ قبولی اعمال: انما یتقبل الله من المتقین (مائده/۳۰)(همین است و غیر از این ینست که خداوند قبول می کند اعمال مردمان با تقوی را

۸٫متقین را گرامی و عزیز نموده :ان کرمکم عنداله اتقیکم (حجرات/۱۳)(همین است و جز این نیست که گرامی ترین شما نزد حق تعالی کسی است که نقوی او بیشتر باشد)

۹٫بشارت در دنیا و آخرت را تخصیص به متقین داده (یونس /۶۵)کسانی که ایمان آوردند و با تقوی و پزهیزکار می باشند برای آنها بشارت و مژده نزدیک است هم در حیات دنیا و هم در عالم آخرت.

۱۰٫نجات از آتش جهنم : ثُمَّ ننجی الذین اتقوا (نجات یافته گان پرهیز کاران باشند و نزدیک است دوری بجویند از عذاب اشخاص با تقوی شاید مقصود از بشارت در دنیا همان اشراقات

نورانی و اشعه نور معرفت باشد که گاهی در قلب مؤمن با تقوی اشراق می گردد و قلب را نورانی می گرداند.) و قوله تعالی : و یتجنبها الاتقی(لیل /۱۷)

۱۱٫خلود دائمی در بهشت به قوله سبحانه “اعدت للمتقین”(بهشت و نعمتهای بهشتی اماده شده است برای پرهیزکاران)(آل عمران /۱۲۷)

ابن عباس از رسول اکرم صلی الله علیه و آله چنینی روایت می کند :

کسی که دوست دارد کریم ترین وشریف ترین مردم باشد باید با تقوی باشد

کسی که خواهد قوی ترین مردم باشد باید بر خدا توکل نماید ،

کسی که دوست دارد غنی ترین مردم باشد؛ باید وثوق و اطمینان وی به خداوند زیادتر باشد از آنچه در دست اوست.

سهل بن عبدالله گفته تقوی این است که بپرهیز از غفلت (یعنی از یاد حق تعالی غافل نگردی ) و نفس خود را باز داری از پیروی شهوات وحلق خود را از لذات مطعومات(خوراکی ها )

و جوارح (اعضاء بدن)خود را از سیئات و آنچه خلاف حکم الله است، آنوقت امید است که برسی به درجات و نجات یابی از درکات.

…سر چشمه تقوی و آنچه سبب تقوی می شود و تقوی از آن پدید می آید بلکه سر چشمه هر فضیلت و احسانی همان معرفت به حق و توجه کمال به اوست …کسی که هدف و نقطه نظر

او حق باشد چگونه ممکن است از اطاعت و بندگی او سربپیچد و مخالفت نماید به عکس کسی که هدف و مرام وی لذائذ نفسانی و حظوظات طبیعی شد هرگز ممکن نیست بتواند خود را

کاملا از معاصی بازدارد.

در بحار از مصباح الشریعه از صادق آل محمد صلی الله علیه و آله چنین روایت می نماید که تقوی سه وجه است:

۱٫تقوای بالله فی الله و آن ترک حلال است چه جای شبه و این تقوای خاص الخاص است.

۲٫تقوای مِن الله و آن ترک شبهات چه جای حرم ، آن تقوای خواص است

۳٫تقوایی است که از ترس آتش و عقاب باشد آن تقوای عوام است و تقوی مثل آبی است که در دریا و نهر جریان دارد این طبقات و مراتب مثل درختانی است که در اطراف آن نهر

روئیده شده است و هریک از اشجار از آن نهر بهره مند می گردند به قدر استعداد و جوهر وجودش و لطافت طبعش و همان طوری که آب نهر منشأ روئیدن اشجار است تقوی منشأ

اجتناب از معاصی و عمل به طاعات است. …

صلی الله علی محمد و آله و سلم

(مأخذ:مخزن العرفان، ج۱، سوره مبارکه بقره ،بانو مجتهده امین)

درباره admin

و ما رأیت منه الا جمیلا... (حضرت زینب علیها السلام)همه جا همچون کوهی استوار خود را آماده کرده تا فرمان مطاع امام زمان خود را انجام دهد و بی دریغ در راه اطاعت او فرمان برداری کند و خدا می داند آن لحظه آخری که برادر را برای رفتن به میدان شهادت بدرقه می کند با چه نیروی عجیبی خو را نگه می دارد و چگونه استقامت و بردباری از خود نشان می دهدکه امام حسین علیه السلام اسراری را به او می گوید ...(نگاهی کوتاه به زندگانی زینب کبری-سید هاشم رسولی محلاتی)

پاسخ بدهید

ایمیلتان منتشر نمیشود

رفتن به بالا