خانه / نبض زندگی در آیین بندگی / رابطه تغذیه و اخلاق در روایات اسلامی

رابطه تغذیه و اخلاق در روایات اسلامی

توت فرنگی و میوه

رابطه تغذیه و اخلاق در روایات اسلامی

…رابطه اخلاق و تغذیه در روایات اسلامی دامنه گسترده‌ای دارد که نمونه‌هایی از آن را در ذیل از نظر می‌گذرانیم:‌
در یک سلسله از روایات، ‌به رابطه تغذیه با سوء اخلاق اشاره شده است از جمله:
۱٫در روایات متعددی می‌خوانیم:‌ یکی از شرایط استجابت دعا پرهیز از غذای حرام، از جمله،‌ در حدیثی آمده است که شخصی نزد پیامبر صلی الله علیه وآله آمد و عرض کرد:‌ دوست دارم دعای من مستجاب شود. پیامبر صلی الله علیه وآله فرمود:‌ غذای خود را پاک کن و از غذای حرام پرهیز نما.
همین معنی از همان بزرگوار با تعبیر دیگری آمده است، می‌فرماید: ‌کسی که دوست دارد دعایش مستجاب شود،‌ طعام و کسب و کار خود را از حرام پاک کند.
با توجه به این‌که در حدیثی از امام صادق علیه السلام می‌خوانیم خداوند دعایی را که از قلب قساوتمند برخیزد مستجاب نمی‌کند.
می‌توان نتیجه گرفت که غذای ناپاک و حرام، ‌قلب را تاریک و قساوتمند می‌کند، و به همین دلیل، ‌دعای حرام‌خواران مستجاب نمی‌شود. و از اینجا به رابطه نزدیکی که در میان ناپاکی درون و تغذیه حرام وجود دارد، می‌توان پی‌برد.
در حدیث معروف حضرت امام حسین علیه السلام در روز عاشورا آمده است که بعد از ایراد آن سخنان داغ و پر محتوا و گیرا در برابر لشکر لجوج و قساوتمندکوفه، ‌هنگامی که ملاحظه کرد آنها حاضر به سکوت و گوش‌دادن به سخنانش نیستند، ‌فرمود: ‌آری، ‌شما حاضر به شنیدن سخن حق نیستید زیرا شکم‌های شما از غذاهای حرام پر شده است، ‌در نتیجه خداوند بر دل‌های شما مهر زده است (و هرگز حقایق را درک نمی‌کنید).
۲٫ در روایات دیگری آمده است که رابطه‌ای میان خوردن غذای حرام و عدم قبول نماز و روزه و عبادات، وجود دارد، از جمله، در حدیثی از پیامبر اکرم صلی الله علیه وآله می‌خوانیم: ‌هر کسی لقمه‌ای از غذای حرام، ‌بخورد تا چهل شب نماز او قبول نمی‌شود،‌ و تا چهل روز دعای او مستجاب نمی‌گردد، و هر گوشتی که از حرام بروید، آتش دوزخ برای آن سزاوارتر است، ‌و حتی یک لقمه نیز باعث روییدن گوشت می‌شود.
بدیهی است برای قبولی نماز،‌ شرایط زیادی لازم است، از جمله حضور قلب و پاکی دل، اما غذای حرام، پاکی قلب و صفای دل را از انسان می‌گیرد.
۳٫در روایات متعدد دیگری از پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و امامان معصوم علیهم السلام آمده است که:‌ کسی که چهل روز گوشت را ترک کند، اخلاق او، ‌بد می‌شود.
از این احادیث بخوبی استفاده می‌شود که در گوشت ماده‌ای است که اگر برای مدت طولانی از بدن انسان قطع شود، در روحیات و اخلاق او اثر می‌گذارد، و کج خلقی و بد اخلاقی به بار می‌آورد.
البته استفاده زیاد از گوشت حیوانات نیز در بعضی از روایات مذموم شمرده شده‌، ‌ولی از ترک آن برای مدت طولانی نیز در بسیاری از روایات نهی شده است.
۴٫ در روایات زیادی که در کتا ب«اطعمه و اشربه » آمده است، ‌رابطه‌ای میان بسیاری از غذاها و اخلاق خوب و بد، ‌بیان گردیده به عنوان نمونه:‌
در حدیثی از رسول خدا صلی الله علیه و آله می‌خوانیم: ‌بر شما لازم است که از «زِیت» (زیت به معنی روغن زیتون است) استفاده کنید، زیرا صفرا را از بین می برد… و اخلاق انسان را نیکو می کند.
۵٫ در حدیثی از حضرت امام صادق علیه السلام می‌خواینم که از کلام پیامبر صلی الله علیه و آله چنین نقل می کند کسی که دوست دارد خشم او کم شود گوشت درّاج بخورد (دراج پرنده‌ای است شبیه به کبک که گوشت لذیذی دارد).
۶٫ در حدیثی از حضرت امام صادق علیه السلام نقل شده درباره این که چرا خداوند خون را حرام کرده می‌فرماید: ‌اینکه خداوند خوردن خون را حرام کرده به خاطر آن است که سبب جنون و سنگدلی و کمبود رأفت و مهربانی می‌شود… تا آنجا که ممکن است فرزندی پدر و مادرش را به قتل برساند.
در بخش دیگری از این روایت می‌فرماید: ‌و اما شراب،‌ خداوند آن را به خاطر تأثیر بد و فسادش حرام کرده است و فرمود شخص دائم الخمر مانند بت‌پرست است بدنش لرزان می‌شود، و نور (معنویت) او را از بین می‌برد، ‌و شخصیت او را متزلزل و ویران می‌سازد.
۷٫ در روایات متعددی که در کافی درباره انگور آمده است رابطه میان خوردن انگور و برطرف‌شدن غم و اندوه دیده می‌شود، از جمله، ‌در حدیثی از امام صادق علیه‌السلام می‌خوانیم «یکی از پیامبران الهی از غم و اندوه (و افسردگی) به پیشگاه خداوند متعال شکایت کرد، خداوند متعال به او دستور داد که انگور بخورد.
این حدیث تأکید بیشتری است بر مسأله ارتباط تغذیه با مسائل روحی واخلاقی.
۸٫ در احادیث متعددی نیز رابطه خوردن انار و از میان رفتن وسوسه‌های شیطانی و به وجودآمدن نورانیت قلب دیده می‌شود، ‌از جمله، ‌در حدیث معتبری از امام صادق علیه السلام آمده است که می فرمود:‌کسی که یک انار را ناشتا بخورد،‌چهل روز قلبش ر نورانی می کند.
۹٫ در روایت متعددی در باب «خوردن»‌تعبیراتی دیده می شود که همه نشانه ارتباط تغذیه با روحیات و مسائل اخلاقی است، ‌از جمله، در حدیثی از رسول خدا صلی الله علیه و آله می‌خوانیم که به جعفر ابن ابی طالب فرمود: ‌ای جعفر «به» بخور؛ قلب را تقویت می‌کند و ترسو را شجاع می‌سازد.
۱۰٫ در بعضی از احادیث رابطه میان غذای اضافی و سنگدلی، ‌قساوت و عدم پذیرش موعظه دیده می‌شود، ‌از جمله ‌در کتاب «اعلام الدین» از پیغمبر اکر م نقل شده که فرمود:‌ از غذای اضافی بپرهیزید که قلب را پر قساوت می‌کند و از اطاعت حق تنبل می‌سازد و گوش را از شنیدن موعظه کر می‌نماید».
«فضول الطعام» ۰غذی اضافی ممکن است اشاره به پرخوری باشد با غذاهای باقی مانده و فاسد شده، ‌و در هر حال از رابطه تغذیه و مسائل اخلاقی خبر می‌دهد.
همین معنی در بحار الانوار از بعضی از راویان اهل سنت از پیغمبر اکرم صلی الله علیه و آله نقل شده است.
از این حدیث بخوبی استفاده می‌شود که غذای اضافی سه پیامد سوء دارد: ‌قساوت می‌آورد: ‌انسان را در انجام عبادات و طاعات تنبل می‌کند،‌ و گوش شنوا را در برابر مواعظ از انسان می‌گیرد.
این مطلب کاملاً محسوس است که وقتی انسان غذای زیاد و سنگین می‌خورد عبادات را به زحمت به جا می‌آورد و نشاطی برای عبادت ندارد به عکس هنگامی که غذای ساده و کم می‌خورد قبل از اذان صبح بیدار است نشاط و حال مطالعه و عبادت دارد.
همچنین به تجربه رسیده است هنگامی که انسان روزه می‌گیرد رقت قلب پیدا می‌کند و آمادگی بیشتر برای شنیدن موعظه در او حاصل می‌شود، به عکس هنگامی که شکم پر است فکر انسان درست کار نمی‌کند و خودش را از خدا دور می‌بیند.
۱۱٫ در احادیث اسلامی در ارتباط نوشیدن عسل با صفای قلب، ‌از امیر مؤمنان علی علیه‌السلام می‌خوانیم: ‌عسل شفای تمام بیماری‌هاست و در آن بیماری نیست، بلغم را کم می‌کند و قلب را صفا می‌بخشد.
نتیجه
از مجموع مقولات و روایات فراوان دیگر که ذکر آنها به طول می‌انجامد بخوبی استفاده می‌شود که رابطه نزدیکی میان تغذیه و روحیات و اخلاقیات وجود دارد هرگز نمی‌گوییم غذاها علت‌تامه برای اخلاق خوب یا بد است، ‌بلکه همین اندازه می‌دانیم که طبق روایات یکی از عوامل زمینه‌ساز پاکی و اخلاق، ‌تغذیه است هم از نظر نوع غذاها و هم از نظر حلال و حرام‌بودن آنها.
دانشمندان امروز نیز معتقدند بسیاری از پدیده‌های اخلاقی به خاطر هورمون‌هایی است که غده‌های بدن تراوش می‌کنند و تراوش غده‌ها رابطه نزدیکی با تغذیه انسان دارد؛ بر همین اساس، ‌بعضی معتقدندکه گوشت هر حیوانی حاوی صفات آن حیوان است، ‌و از طریق غده‌ها و ترواش آنها در اخلاق کسانی که از آن تغذیه می‌کنند اثر می‌گذارد. گوشت درندگان، ‌انسان را درنده‌خو می‌کند، ‌و گوشت خوک، ‌صفت بی‌بند و باری جنسی را که از ویژگی‌های این حیوان است به خورنده آن منتقل می‌سازد.
این از نظر رابطه طبیعی و مادی،‌ از نظر رابطه معنوی نیز آثار خوردن غذای حرام غیر قابل انکار است، ‌غذای حرام قلب را تاریک و روح را ظلمانی می‌کند و فضایل اخلاقی را ضعیف می‌سازد.
این سخن را با ذکر یک داستان تاریخی که مورخ معروف مسعودی در «مروج الذهب»‌ آورده پایان می‌دهیم:
او از «فضل بن ربیع»‌ نقل می‌کند که «شریک بن عبدالله» ‌روزی وارد بر «مهدی»‌ خلیفه عباسی شد، مهدی به او گفت باید حتماً یکی از سه کار را انجام دهی. ‌شریک سوال کرد کدام سه کار؟ ‌گفت یا قضاوت را از سوی من بپذیری و یا تعلیم فرزندم را بر عهده بگیری، ‌و یا غذایی (با ما) بخوری. شریک فکری کرد و گفت سومی از همه آسان‌تر است، ‌مهدی او را نگهداشت و به آشپز گفت انواعی از خوراک مغز آمیخته با شکر و عسل برای او فراهم ساز. هنگامی که «شریک»‌از آن غذای بسیار لذیذ و (طبعاً حرام) فارغ شد، آشپز رو به خلیفه کرد و گفت این پیرمرد بعد از خوردن این غذا هرگز بوی رستگاری را نخواهد دید. فضل بن ربیع می گوید مطلب همین گونه شد، ‌و شریک بن عبدالله بعد از این ماجرا هم به تعلیم فرزندان آنها پرداخت و هم منصب قضاوت را از سوی آنها پذیرفت.

(دانشنامه طب اهل بیت علیهم السلام، دکتر محمد دریایی)

درباره admin

و ما رأیت منه الا جمیلا... (حضرت زینب علیها السلام)همه جا همچون کوهی استوار خود را آماده کرده تا فرمان مطاع امام زمان خود را انجام دهد و بی دریغ در راه اطاعت او فرمان برداری کند و خدا می داند آن لحظه آخری که برادر را برای رفتن به میدان شهادت بدرقه می کند با چه نیروی عجیبی خو را نگه می دارد و چگونه استقامت و بردباری از خود نشان می دهدکه امام حسین علیه السلام اسراری را به او می گوید ...(نگاهی کوتاه به زندگانی زینب کبری-سید هاشم رسولی محلاتی)

پاسخ بدهید

ایمیلتان منتشر نمیشود

رفتن به بالا